Laserpen doet het niet: zeven oorzaken en wat je eraan doet

Je pakt de laserpen uit de la voor de herfstvakantie, drukt op de knop en er gebeurt niets. Of er komt wel een stip, maar die is vaag en dooft na een paar seconden weg. Dat voelt als een kapotte pen, terwijl het dat meestal niet is.

Het korte antwoord: begin bij de batterijen. Van de pennen die wij terugkrijgen ligt het meestal aan een lege cel, een cel die verkeerd om zit of het verkeerde celtype. Daarna komt aanslag op het contactveertje, dan warmte in de pen, dan de kleur die je vergelijkt, en pas als laatste de lens en de optiek.

Hieronder staan zeven oorzaken in de volgorde waarin ze in de praktijk opduiken. Bij elke oorzaak staat de test die je zonder gereedschap doet en wat je eraan kunt doen.

Oorzaak 1 tot 3: de batterijen

Een pen die bij ons langskomt met de melding “doet het niet”, werkt vaak weer na een set verse batterijen die goed geplaatst is. Neem deze drie stappen toch apart, want ze geven elk een ander klachtbeeld.

Oorzaak 1: de batterij is leeg, ook zonder gebruik

Batterijen lopen in de verpakking al langzaam leeg. Volgens Wikipedia, Self-discharge gaan zink-koolstofcellen 2 tot 3 jaar mee in opslag, alkaline ongeveer 5 jaar en lithium ongeveer 10 jaar. Een pen die sinds de vorige vakantie in de la ligt, kan dus leeg zijn terwijl je hem nooit hebt aangezet.

De test: leg er batterijen in uit een pakje dat je net open hebt gemaakt. Doet de pen het meteen, dan was dit het. Wil je weten hoe lang een set normaal gesproken meegaat bij normaal gebruik, lees dan onze uitleg over de levensduur van een laserpen.

Oorzaak 2: een batterij zit verkeerd om

Bij twee cellen achter elkaar valt een omgekeerde cel niet op: de pen ziet er gewoon geladen uit en doet helemaal niets. Haal de cellen eruit en leg ze naast elkaar op tafel met de platte kant (de minpool) dezelfde richting op. Kijk daarna in de huls waar het veertje zit, want het veertje raakt altijd de minpool.

Onze pennen lopen op twee AAA-batterijen. Doet de pen het na het omdraaien wel, maar kort, dan zat er waarschijnlijk al een half lege cel tussen.

Oorzaak 3: het verkeerde of een gemengd celtype

Veel kleine laserpennen lopen niet op AAA maar op knoopcellen, en die zien er onderling hetzelfde uit terwijl ze dat niet zijn. Wikipedia, Button cell geeft voor dezelfde maat van 11,6 bij 5,4 mm ongeveer 200 mAh voor een zilveroxidecel tegen 150 mAh voor een alkalinecel, beide gemeten tot een eindspanning van 0,9 V. Dezelfde behuizing, een derde meer capaciteit.

Het gedrag verschilt ook. Dezelfde bron schrijft dat zilvercellen een spanning geven die stabiel blijft en aan het eind plotseling wegvalt, terwijl alkaline geleidelijk zakt. Daar horen twee klachten bij die je vaak leest: “hij ging ineens helemaal uit” wijst op zilveroxide, “hij werd steeds zwakker” op alkaline.

Meng verder nooit een oude en een nieuwe cel in dezelfde pen, en ook geen twee verschillende types door elkaar. Waarom dat zo is, en wat het met de contacten doet, staat bij de volgende oorzaak.

Oorzaak 4: aanslag op het contactveertje

Zie je wit, poederig spul of een doffe groene aanslag in de batterijhuls, dan helpen nieuwe batterijen pas nadat je de contacten hebt schoongemaakt. De laag zit precies tussen de cel en het metaal.

Volgens Wikipedia, Alkaline battery lekken alkalinecellen kaliumhydroxide, dat aan de lucht een veerachtige kristalstructuur van kaliumcarbonaat vormt. Die kruipt langs de elektroden naar buiten en tast koper aan. Het ontstaat doordat ontlading waterstofgas maakt en de druk de afdichting opent; lege cellen die blijven liggen gaan uiteindelijk lekken. Dezelfde pagina noemt het mengen van celtypes of ladingstoestanden als iets dat lekken waarschijnlijker maakt. Daarom heeft juist de pen die met lege batterijen in de la is blijven liggen, aanslag op het veertje.

Schoonmaken doe je droog: draai het veertje voorzichtig met een houten satéprikker of een wattenstaafje schoon tot het metaal weer glimt, en veeg de huls uit. Let op dat het veertje daarna nog veert, want een platgedrukt veertje maakt geen contact meer met de nieuwe cel.

Oorzaak 5: de pen is warm geworden

Wordt de stip zwakker naarmate je de knop langer ingedrukt houdt, en is hij na een pauze weer als vanouds, dan is dat warmte in de laserdiode. De pen is niet stuk.

Onderzoek van Zhao en collega’s in Sensors laat zien wat er gebeurt: de drempelstroom van een laserdiode loopt op van 17 mA bij 10 graden naar 43 mA bij 90 graden. Bij een gelijkblijvende stroom betekent dat minder uitgangsvermogen zodra de diode warmer wordt. De golflengte schuift daarbij ongeveer 0,1 nm per graad op.

In de praktijk: druk in korte vlagen in plaats van doorlopend, en geef de pen tussendoor even rust. Speel je met de kat, dan werkt dat ritme sowieso beter, zoals we beschrijven bij spelen met je kat of poes. Buiten in de herfst speelt die warmte nauwelijks een rol. Zakt de stip daar toch weg, kijk dan opnieuw naar de batterijen en naar condens op het venstertje.

Oorzaak 6: de stip lijkt zwak, maar zo ziet je oog rood nu eenmaal

Een rode stip die naast een groene flets oogt, is bijna nooit een defecte pen. Je oog is voor rood veel minder gevoelig dan voor groen, bij precies hetzelfde vermogen in milliwatt.

HyperPhysics van Georgia State University zet die gevoeligheid overdag op een schaal waarbij de piek 1,00 is. Groen bij 530 nm haalt 0,862 en de piek ligt bij 555 nm. Rood bij 630 nm komt uit op 0,265, bij 650 nm op 0,107 en dieprood bij 670 nm op 0,032. Een rode pen van 650 nm oogt dus minder dan de helft van een van 630 nm, en ongeveer een tiende van de piek.

In het donker wordt dat verschil nog groter. Wikipedia, Laser pointer schrijft dat een groene pen van 532 nm dan tot 35 keer helderder kan lijken dan een rode van hetzelfde vermogen. Wie van groen naar rood overstapt, denkt daardoor al snel dat de rode pen kapot is.

Ook twee rode pennen onderling hoeven niet gelijk te zijn: dezelfde bron noemt 638 en 650 nm als de gangbaarste rode golflengtes. Tussen de twee dichtstbijzijnde punten in de grafiek hierboven, 630 en 650 nm, zit al een factor van ruim twee. Meer daarover staat in welke kleur laserpen het meest zichtbaar is en in het verschil tussen een rode en een groene laserpointer.

Oorzaak 7: vuile lens of een pen die gevallen is

Blijft de stip vaag nadat batterijen en contacten in orde zijn, kijk dan naar het venstertje vooraan. Een vingerafdruk, stof of een laagje condens uit een koude jaszak maakt de stip wazig en flets, zonder dat er iets mankeert.

Poets de lens droog met een schoon brillendoekje, in kleine rondjes, zonder water of schoonmaakmiddel. Is de stip niet rond maar een streepje of een dubbel puntje, dan is er binnen iets verschoven, meestal na een val. Dat krijg je thuis niet recht en dan is vervangen de praktische keuze. Hoe je dan kiest, staat in laserpen kopen: waar op letten.

Het stappenplan in volgorde

Werk de zeven oorzaken af van boven naar beneden. Zo ben je snel klaar en sla je geen goedkope oplossing over voor een dure.

1. Verse batterijen uit een net geopend pakje, niet uit de la.
2. Stand controleren door de cellen eruit te halen en de minpool naar het veertje te leggen.
3. Celtype nakijken en nooit een oude met een nieuwe mengen.
4. Contacten schoonmaken tot het veertje weer glimt en veert.
5. Laten afkoelen na lang indrukken, en daarna opnieuw testen.
6. Vergelijken met dezelfde kleur voordat je de pen zwak noemt.
7. Lens poetsen en de vorm van de stip bekijken.

Wat je ziet	Meest waarschijnlijke oorzaak	Wat je doet
Helemaal niets, geen stip	Lege cel of een cel verkeerd om	Verse batterijen, stand nakijken
Ging plotseling helemaal uit	Zilveroxide-knoopcel aan het eind van zijn leven	Zelfde type terugplaatsen
Werd langzaam zwakker	Alkalinecel loopt geleidelijk leeg	Nieuwe set, beide cellen tegelijk
Wit poeder in de huls	Gelekte cel, aanslag op het veertje	Droog schoonmaken, dan pas nieuwe cellen
Dooft weg tijdens indrukken	Warmte in de diode	Korte drukken, even laten rusten
Stip zwak vergeleken met groen	Gevoeligheid van het oog voor rood	Vergelijk met dezelfde golflengte
Wazige of vervormde stip	Vuile lens of verschoven optiek	Droog poetsen, anders vervangen

Veelgestelde vragen

Mijn laserpointer doet het niet, wat test ik als eerste?

Verse batterijen uit een pakje dat je net hebt geopend, en daarna de stand van de cellen. Dat tweetal verklaart de meeste gevallen. Werkt de pen dan nog niet, kijk dan in de huls of er poeder of aanslag op het veertje zit. Pas als die drie in orde zijn, ga je verder naar temperatuur en lens.

Waarom werkt mijn laserpointer niet meer en is de straal zwakker geworden?

Geleidelijk zwakker wijst meestal op alkalinecellen die langzaam leeglopen, zo beschrijft Wikipedia het verloop. Dooft de stip alleen tijdens lang indrukken en komt hij na een pauze terug, dan is het warmte in de diode. Is hij al vanaf de eerste dag zwak, vergelijk hem dan met een pen van dezelfde kleur en golflengte.

Hoe maak je de lens van je laserpen schoon?

Droog, met een schoon brillendoekje en kleine rondjes vanuit het midden. Geen water, geen schoonmaakmiddel en geen keukenpapier, want dat laat vezels en krasjes achter. Blaas eerst los stof weg. Komt de pen uit de kou, laat hem dan eerst op kamertemperatuur komen zodat condens vanzelf verdwijnt.

Mijn groene laserpointer is bij koud weer slechter zichtbaar, wat kan ik doen?

Houd de pen tussen het gebruik door in een binnenzak in plaats van in een buitenzak, en zet er verse cellen in. Gaat hij van de kou naar binnen, laat hem dan eerst opwarmen, want condens op het venstertje maakt de stip vaag. Blijft hij buiten zwak, test hem dan binnen met een nieuwe set cellen en vergelijk het resultaat.

Kun je een laserpen zelf repareren?

De onderdelen die je zelf aanpakt zijn de batterijen, de contacten en de lens. Dat lost het overgrote deel van de klachten op. De diode en de optiek zitten vast in de behuizing en zijn niet bedoeld om open te maken. Is de stip vervormd na een val, dan is vervangen de praktische keuze.

Wat je hierna doet

De volgorde is belangrijker dan de handigheid: batterijen, stand, celtype, contacten, temperatuur, kleurvergelijking en pas dan de lens. Wie die rij van boven naar beneden afwerkt, heeft in de meeste gevallen snel weer een werkende pen, zonder iets te vervangen dat nog heel is.

Blijft de stip na alle zeven stappen zwak of vervormd, dan is hij op. Kies een vervanger dan op kleur en golflengte in plaats van op vermogen alleen: wat milliwatts wel en niet zeggen, leggen we uit in wat is een milliwatt, en hoe ver je een stip kunt zien in hoe ver schijnt een laserpen.

Tim Buikema richtte Laser-Lamp.nl op in februari 2011 en verkoopt sindsdien laserpennen aan particulieren in Nederland. Elk model test hij zelf voor verzending.