Wat licht er op onder een paarse laserpen? Twaalf dingen in huis

Een paarse laserpen geeft licht van 405 nanometer. Dat is net kort genoeg om allerlei alledaagse spullen terug te laten stralen in een kleur die ze overdag niet hebben. Op de eerste echt donkere oktoberavonden is dat een aardige binnenactiviteit: één pen, een donkere kamer en een rondje door je eigen huis.

Het korte antwoord op de vraag wat er oplicht: alles waar een fluorescerende stof in zit. Dat zijn tonic, wasmiddel, pas gewassen wit textiel, printerpapier, markeerstiften, vitamine B2, postzegels, biljetten en zelfs het blad van je kamerplant. De kleur die je terugkrijgt ligt altijd bij een langere golflengte dan het violet dat je erin stopt, dus je schijnt paars en ziet blauw, geelgroen of rood.

Hieronder staan twaalf dingen die vrijwel elk huishouden heeft, met de stof die het werk doet en de kleur die eruit komt.

Wat er gebeurt als je 405 nm ergens op schijnt

Een paarse laserpen laat dingen oplichten omdat de stof het violette licht opneemt en er licht van een andere kleur voor teruggeeft. Dat heet fluorescentie, en het teruggegeven licht heeft altijd een langere golflengte dan het licht dat erin ging.

Zichtbaar licht loopt volgens NASA Science van 380 tot 700 nanometer, met violet als kortste golflengte rond 380 nm. Een paarse laserpen van 405 nm zit daar dus net binnen: het is violet zichtbaar licht, geen uv. Dat verklaart ook waarom je de stip zelf gewoon ziet liggen, terwijl een blacklight vooral het voorwerp laat gloeien. Meer over dat verband tussen kleur en getal staat in ons stuk over de golflengte van een laserpen.

De meeste fluorescerende stoffen in huis hebben hun sterkste punt bij kortere golflengtes dan 405 nm. Ze reageren toch, omdat hun opnameband doorloopt tot in het violet en omdat een laserbundel alle energie op een vlekje van enkele millimeters legt. Een lamp verdeelt diezelfde hoeveelheid licht over een halve kamer. Daardoor is de stip van een pen op een wit T-shirt vaak feller dan je verwacht. Hoeveel vermogen daarbij hoort, leggen we uit in wat is een milliwatt.

De keuken: tonic, bitter lemon en twee vitamines

Begin bij de drankkast, want daar zie je meteen een duidelijke reactie. Een glas tonic onder een paarse laserpen geeft een helderblauwe gloed die door het hele glas zichtbaar is, niet alleen op het oppervlak.

Dat komt door kinine, de stof die tonic zijn bittere smaak geeft. Kinine neemt licht op rond 350 nm en geeft het terug als blauw licht, en omdat de opnameband tot in het violet doorloopt werkt 405 nm ook. In het vakblad Methods and Protocols maten onderzoekers in 2025 in commerciële tonic 60,23 tot 68,78 mg kinine per liter, gemiddeld ongeveer 65 mg per liter. Dat is genoeg om een vol glas van binnenuit te laten oplichten. Bitter lemon bevat dezelfde stof en doet precies hetzelfde, iets zwakker naarmate er meer suiker en kleurstof in zit.

Het derde en vierde item staan in het keukenkastje. Een bruistablet of pil met vitamine B2 geeft geelgroen licht: riboflavine heeft volgens PhotochemCAD een fluorescentierendement van 0,3 in ethanol, met de emissie rond 525 nm. Een multivitaminedrank waar B2 in zit, licht op dezelfde manier op. Leg het tablet op een donkere ondergrond en laat de stip er langzaam overheen lopen.

De wasmand: wasmiddel, een wit T-shirt en witte sokken

De wasmand levert drie treffers achter elkaar, en ze komen alle drie uit hetzelfde potje. Wasmiddel bevat optische witmakers, stoffen die blauw licht toevoegen zodat vergeeld textiel weer wit lijkt.

Volgens Virginia Tech Extension worden die witmakers aangeslagen door licht van 360 tot 365 nm en zenden ze blauw licht uit van 400 tot 440 nm. Dezelfde uitgave meldt dat ongeveer 97% van de wasmiddelen een of meer optische witmakers bevat, dus de kans dat jouw fles meedoet is groot.

Schijn eerst in de dop met een restje vloeibaar wasmiddel: die gloeit blauwwit op tot in de druppels langs de rand. Daarna een pas gewassen wit T-shirt, waar de witmaker in de vezels is achtergebleven, en tot slot een paar witte sokken. Op sokken zie je vaak goed waar de stof dunner is gesleten, want daar is minder witmaker blijven zitten. Een oud, vaak gewassen kledingstuk reageert doorgaans zwakker dan een nieuw.

Het bureau: papier, markeerstift, postzegel en biljet

Op het bureau liggen vier items die snel een verrassing opleveren. Gewoon wit printerpapier licht blauwwit op, want ook papier wordt met optische witmakers behandeld. Leg er een vel ongebleekt papier of een kassabon naast en het verschil is meteen zichtbaar.

Een gele of roze markeerstift reageert feller dan de rest van het rondje. De inkt bevat kleurstoffen uit de pyraninefamilie, en die zitten bijna precies op het goede punt: PLOS One geeft voor CM-pyranine een excitatiemaximum van 401,5 nm en een emissiemaximum van 428,5 nm. Je pen van 405 nm zit daar 3,5 nm vandaan. Trek een streep op wit papier, doe het licht uit en laat de stip erover lopen.

Postzegels zijn het tiende item. Veel moderne zegels hebben een fluorescerende markering die volgens Wikipedia licht tussen 300 en 450 nm opneemt, waardoor 405 nm er ruim binnen valt. Canada gaf in 1962 de eerste getagde zegels uit. Oudere zegels met een fosforescerende markering reageren tussen 180 en 300 nm en blijven dus donker. Een biljet uit je portemonnee sluit het rijtje op het bureau af: de gekleurde vezels en figuren die daarin verwerkt zijn, springen er onder violet licht uit terwijl de rest van het papier dof blijft.

De huiskamer: het blad van de kamerplant

Het twaalfde item hangt aan je vensterbank. Houd een blad van een kamerplant schuin in de bundel en kijk naar de rand van de stip: daar komt een zwakke dieprode gloed vandaan, geen groene.

Dat is chlorofyl, de stof die het blad overdag groen maakt. Het teruggegeven licht ligt met een piek op 673 nm aan het andere uiteinde van het zichtbare gebied, zoals de eerste grafiek laat zien. Het effect is subtiel en je ziet het alleen als je ogen echt aan het donker gewend zijn, dus doe dit item als laatste. Een vers, donkergroen blad werkt beter dan een verkleurd blad.

Niet alles reageert. Glas, keramiek, de meeste kunststoffen en gekleurd textiel blijven dof: ze nemen het violet gewoon op of kaatsen het terug zonder van kleur te veranderen. Dat wisselende resultaat hoort erbij en maakt het rondje juist leuk. Wil je weten waarom een groene pen bij ditzelfde rondje niets doet, lees dan het verschil tussen een rode en een groene laserpointer.

Paarse laserpen naast een blacklight

Een blacklight en een paarse laserpen doen hetzelfde werk op een andere manier: de lamp vult een hele kamer met zwak licht, de pen zet alle energie op één vlekje. Voor een feestje is een lamp handiger, voor speuren naar wat er wel of niet reageert is een pen preciezer.

Eigenschap	Paarse laserpen (405 nm)	Blacklight-lamp
Golflengte	405 nm, violet zichtbaar licht	korter dan 380 nm, net buiten het zicht
Bereik	stip van enkele millimeters	hele kamer tegelijk
Je ziet	de stip én de gloed eromheen	alleen de gloed van het voorwerp
Handig voor	één voorwerp per keer nakijken	sfeer en grote vlakken

Zo doe je het rondje

1. Maak het donker Doe alle lampen uit en wacht een paar minuten tot je ogen zich hebben aangepast.
2. Leg alles klaar Zet de twaalf items op een donkere ondergrond, bijvoorbeeld een zwarte theedoek of een dienblad.
3. Schijn schuin Richt onder een hoek op het oppervlak en houd de pen stil, zodat je de gloed rond de stip ziet en niet alleen de weerkaatsing.
4. Werk van fel naar zwak Begin bij de markeerstift en het tonic, eindig bij het blad van de plant.

De twaalf op een rij

Voorwerp	Stof die het werk doet	Kleur die je ziet
Glas tonic	kinine	helderblauw
Bitter lemon	kinine	helderblauw, iets zwakker
Vitamine B2-tablet	riboflavine	geelgroen
Multivitaminedrank	riboflavine	geelgroen
Wasmiddel in de dop	optische witmaker	blauwwit
Pas gewassen wit T-shirt	optische witmaker	blauwwit
Witte sokken	optische witmaker	blauwwit, vlekkerig
Wit printerpapier	optische witmaker	blauwwit
Markeerstift op papier	pyraninekleurstof	violetblauw, fel
Postzegel	fluorescerende markering	blauw tot geelgroen
Biljet uit je portemonnee	gekleurde vezels en figuren	meerdere kleuren naast elkaar
Blad van de kamerplant	chlorofyl	zwak dieprood

Veelgestelde vragen

Is een 405 nm laser uv-licht?

Nee. Zichtbaar licht loopt volgens NASA Science van 380 tot 700 nm, dus 405 nm valt daar met violet net binnen. Je ziet de stip zelf liggen, wat bij echt uv niet zo is. Stoffen reageren toch, omdat hun opnameband vanuit het uv doorloopt tot in het violet.

Waarom licht tonic op onder uv-licht?

Door kinine, de stof die tonic bitter maakt. Kinine neemt licht op rond 350 nm en geeft het terug als blauw licht van 450 nm. Een paarse laserpen van 405 nm valt nog binnen die opnameband en laat het glas dus ook oplichten. In het vakblad Methods and Protocols maten onderzoekers 60,23 tot 68,78 mg kinine per liter tonic.

Waarom licht wasmiddel op onder blacklight?

Wasmiddel bevat optische witmakers die blauw licht toevoegen aan textiel. Virginia Tech Extension meldt dat ze worden aangeslagen door licht van 360 tot 365 nm en blauw licht van 400 tot 440 nm uitzenden. Ongeveer 97% van de wasmiddelen bevat zo’n stof, dus vrijwel elke wasmand doet mee.

Licht wit papier op onder uv-licht?

Meestal wel. Wit printerpapier wordt net als textiel met optische witmakers behandeld en gloeit daardoor blauwwit op, ook onder de 405 nm van een paarse laserpen. Ongebleekt papier, karton en kassabonnen blijven juist dof. Leg twee soorten papier naast elkaar, dan zie je het verschil in één oogopslag.

Wat is het verschil tussen een paarse laserpen en een blacklight?

Een blacklight zit onder de 380 nm die NASA Science als ondergrens van het zichtbare licht noemt, en verlicht een hele kamer zwak. Een paarse laserpen van 405 nm concentreert alle energie op een stip van een paar millimeter. De lamp is beter voor sfeer, de pen voor het per voorwerp nakijken van wat er reageert.

Waarmee je begint

Twaalf items, één pen en een donkere kamer: meer is er niet nodig voor een avond waarop het buiten vroeg donker wordt. Begin bij de markeerstift, want die reageert vrijwel altijd, en houd het blad van de kamerplant tot het laatst als je ogen gewend zijn. Noteer voor jezelf wat wel en niet reageert, dan heb je meteen een lijstje voor de volgende keer. Wil je weten hoe lang een set batterijen zo’n avond volhoudt, lees dan onze uitleg over de levensduur van een laserpen, en twijfel je nog over de kleur, kijk dan bij waar je op let bij het kopen van een laserpen.

Tim Buikema richtte Laser-Lamp.nl op in februari 2011 en verkoopt sindsdien laserpennen aan particulieren in Nederland. Elk model test hij zelf voor verzending.